HAYDARPAŞA GARI

Cansız varlıkların da tıpkı canlılar gibi güzel, dayanıklı ve işe yarar olmaları her zaman kimliklerini koruyabilecekleri anlamına gelmiyor. Çok göz önündeyseler içlerinin boşaltılıp duvar süsü haline getirilivermeleri işten bile değil.

            Haydarpaşa Garı’na gönderme yapıyorum. II. Abdülhamit’in emriyle iki Alman mimar tarafından 1908 yılında Bağdat Demiryolu’nun başlangıç istasyonu olarak tamamlanan o ihtişamlı yapıya. İnşası sırasında hem Alman hem İtalyan taş ustaları çalışmış. Sırf gemiler rahat yanaşsın, yanındaki limandan yükler sorunsuz indirilip bindirilebilsin diye önüne özel mendirek bile yapılmış. Bu uzun seti hemen su kuşları mekan tutmuş. Asla birbirlerine karışmadan cinslerine göre sıra sıra dizilip av kollayan kıpırtısız duruşları, İstanbul’un hallerinden biri diye çabucak benimsenmiş.

            Bozkırlardan trenle gelenleri mermer sahanlığında karşılamasıyla tanınıyor. Burası öyle geniş ki herkesin bavulunu, çuvalını, torbasını koyacak yer var. Yakınlarını özlemiş ya da özleyecek olanları yolcularla birlikte itiş kakışa gerek kalmayacak şekilde barındırabiliyor. Sonra yavaşça yüksek tavanlı, loş, vitraylı iç kısmına çekip denize doğru yönlendiriyor. Kimbilir kaç kişi ilk kez Haydarpaşa’dan denizi görmüştür? Kaç Anadolulu iç çekmiş, ürpererek önünde uzanan yeni yaşamı düşünmüştür.

            Hemen her gar gibi olmazsa olmaz bir lokantası var fakat pek meşhur değil. Peronlara doğru yönelen sıradışı yerleşimli masaları yüzünden elinde valiz acele edenlerle yemek yiyenler neredeyse iç içe, yan yana. Sanırım buraya bilen geliyor. İyi giyimli müdavimleri ve nazik garsonlarıyla gelenekselliğin sürdüğü bir yer. Ana yapı, özüne uyup kendisine renk katan bu lokantayı pek ön plana çıkartmadan kabullenmiş.

 

            Merdivenleri geniş ve beyaz. Deniz yönünden bakıldığında kuleli, esmerce taş binanın önünde açık renkleriyle gülümsüyorlar. Basamakları uzaktan yüksekmiş gibi görünse de aslında inip çıkanları hiç yormuyor. Olmasalardı, Nazım Hikmet’in Memleketimden İnsan Manzaraları nasıl başlayıp nasıl gelişirdi ya da yazılır mıydı diye düşünüyor insan.

Vapur ve motor iskeleleri arasına yerleştirilmiş kara lokomotif hem künyesi gibi hem de süsü; çok yakışıyor. Küçük büfesi, kenarda bekleyen birkaç taksisi, her zaman oturup manzaranın tadını çıkartanı bulunan üç – dört bankı, tablasının ardında beklemeyen simitçisi ile suya çıkan meydanı çok alçakgönüllü ve sakin. Bence burası İstanbul’un içinden deniz geçtiğini en belirgin şekilde gösteren mekanların başında. Bir de bu kentin büyüklüğüne rağmen ağır hareketli olduğunu hatırlatıyor. Şehir hatları emektarlarının salınarak yanaşmaları, artık işlemeyen tüm trenlerin ama hele banliyölerin beş dakikadan az sürmeyen makas geçişleriyle tıslayarak durmaları, özellikle sabah saatlerinde işe koşuşturan kalabalığa biraz yavaşlamalarını telkin ediyor(du).

Birkaç kez önemli hasarlar görmüş ancak onarılmış. Yakın geçmişinde başına gelen en çarpıcı olay, 1979 yılında Independenta tankerinin bir gemiye çarparak çok yakınında patlaması sonucunda kurşun vitraylarının erimesi. Uzun da sürse özenli bir yenileme çalışmasıyla hepsi aslına uygun hale getirilmiş. Demek ki o zamanlar garın hala işlevini görmesi isteniyormuş. Çünkü sonraları, 2010 yılında geçirdiği yangında çatısı çökmüş, dördüncü katı kullanılamaz hale gelmiş ama pek ilgilenen olmamış.

Şimdi boş. Tren bitti, iskelesine yanaşan vapurlarla motorlar çok seyreldi. Ben de sanki bu sayfada portre çizmiyorum da natürmort çalışıyorum.

Tüp geçit ve üçüncü köprü projeleri nedeniyle ulaşım gereksiniminde yeri olmayacağına karar verilmiş gibi görünüyor. Yakınlarından jet süratiyle trenler geçecek, bizimki bakacak. Yetenekleri, deneyimi ve yeterliliği ölçüsünde yapabileceklerini bilip de çalışacak işyeri bulamayan harcanmışlar gibi bunalacak. Kentin özgün belleğindeki kimliğini, ‘limana dolaysız bağlanan gar’ olma özelliğini yitirdi. Bir de endişeli tabii. Başına neler gelecek? TCDD üst yönetimi özelleştirme idaresine başvurmuş. Otel olmak istemese bile ilerisi için ümit beslemesi mümkün mü?

Haydarpaşa Garı, tecavüzcüsüyle nişanı yapılmış da nikahı bekleyen genç kız kadar çaresiz.

ARKEOLOJİ MÜZESİ

Zarif Çinili Köşk ve aynı derecede göz alıcı Sanayi-i Nefise Mektebi (Eski Şark Eserleri Müzesi) ile üçleme oluşturan Arkeoloji Müzesi ana binası, herhangi bir Avrupa ülkesindeki ihtişamlı bir saraya benziyor. On dokuzuncu yüzyılda Osmanlı imparatorluğunda ilk kez müze olarak kullanılmak üzere yapılmış sonra da hep amacına uygun olarak değerlendirilmiş, değiştirilmesi akla bile getirilmemiş. Sergilenen yapıtlar çoğalınca yanına ek inşa edilerek yükü hafifletilmeye çalışılmış. Coğrafyamızda kişiliğine müdahaleden kaçınılıp hakkı verilmiş ender yapılardan. Varlığı tartışılmadan onaylanan her oluşum gibi hem kendine güvenli hem huzurlu. Dolayısıyla huzuru çevresine de cömertçe dağıtıyor.

   

            Asırlık çınarlarla gölgelenmiş tarihi yoldan geçip dikdörtgen, geniş avlusuna adım atar atmaz ilgiyi doğrudan üzerine çekiyor, zihinleri kendisine ve içindekilere odaklıyor. Kalın duvarları boyunca dizilmiş başsız, devasa Yunan ve Roma dönemi heykellerinin bu ani konsantrasyonda epeyce rolü var sanırım. Yüksek sütunlu, mermer merdivenli girişi kocaman, davetkar bir ağza benziyor; gerçekten çekici. İçindeki bir milyon çeşit eserden bahsetmeyeceğim ama İskender Lahdi ve Ağlayan Kadınlar Lahdi ile bütünleşerek hatırlandığını da söylemeden geçmemek lazım.

Topkapı Sarayı’na yakınlığı, imparatorluk döneminde Aya İrini Kilisesini eski eser deposu olmaktan kurtarması, zevkli ve kullanışlı yapısı tamam ama kanımca en etkileyici kısmı bahçesi. Hatta işlevsel bir bahçesi bulunmasaydı sadece şu soylu duruşuyla portre konusu olabilir miydi, emin değilim. O binlerce yıllık paha biçilmez taş eserlerin arasına konmuş masaların demir sandalyelerine oturup arkadaşınızla çay veya kahve içmek, hemen arkasında uzanan Gülhane parkına göz gezdirerek alçak sesle, daldan dala atlayarak sohbet etmek, az ilerideki sütunların kuytusunda doğup buralarda büyüyen kedi yavrularını okşamak, yalnızsanız bir kitaba dalıp gitmek… Arkeoloji Müzesi tarihle dolu olup donuk olmayan bir mekan. Geride kalmış yüzyılların ağırlığını oraya gelen kişilerin omuzlarına yükleyerek onları sıkmıyor. Tersine, derin bir nefes aldırarak izlediklerinin üzerinde kafa yormalarını sağlıyor. Merak ettiriyor, hayal ettiriyor, kendisi nasıl hikayeler barındırıyorsa ziyaretçilerinin de hikayeler üretmesini teşvik ediyor. Geçmişle günümüzü, efsanelerle gerçek hayatı bağlıyor; bugünün gelecekte anımsanıp anımsanmayacağını düşündürüyor. Kalıcı iz bırakmanın önemini vurguluyor. Kısacık insan ömründe önemsenmesi gereken değerleri gözden geçirmeye çağırıyor. Bunları, sonsuza değin varlıklarını sürdüreceğe benzeyen inanılmaz yaşlı mermer heykellerle iç içe konumdaki minik, mütevazı çay bahçesi sayesinde yapıyor. Sade ve huzur dolu bir mola sunarak hem diğer insanlarla çevreye hem kendisine hem de içe bakışı derinleştiriyor.

            Son günlerde yeni bir serginin ev sahibi konumunda: Yenikapı’nın Batıkları. Marmaray – Metro çalışmalarında ortaya çıkan batıklar ve Bizans dönemi buluntularının kazı çalışmalarını bizzat İstanbul Arkeoloji Müzeleri üstlenmiş. Henüz Bodrum’da restorasyonları süren otuz yedi adet gemi, bugüne kadar ele geçmiş en büyük tekne koleksiyonu olarak kaydedilmiş. Büyük salona yerleştirilen kürekli Bizans kadırgası, ticaret gemilerinin kargolarından bir bölüm, aynı dönem insan kafatasları, yaklaşık sekiz bin yıl önceki İstanbullu hemşerilerimizden birinin ayak izleri on yıllık kazı serüveninin heyecan vericiliğini açıklıkla yansıtıyor. Gezerken müzenin bu yeni eserleri sevecenlikle bağrına bastığını duyumsadım. Çok yüksek tavanlı, ferah iç mekanı ile her şeyi sergilemeye uygun tarzda planlanmış mimarisinin bu algıyı yaratmaktaki en önemli etkenler olduğunu tahmin ediyorum. Ayrıca görüntü ve ses efektlerinden yararlanarak ilgiyi ayakta tutmayı başaran yeni tip müzecilik anlayışının da hakkını vermek lazım.

            Bin sekizyüzlü yılların ileri görüşlü bilim adamı, Arkeoloji Müzesi’nin babası Osman Hamdi Bey’in adını minnetle anmadan bu yazıyı sonlandırmak doğru olmayacak. Onun izinde giderek binayı bugünkü kişiliğine kavuşturan, yeni arkeolojik buluntularla içeriğinin zenginleşmesini sağlayan şimdiki yöneticilerine ise içtenlikle teşekkür etmek istiyorum. Kentin değerine değer katan gerçek, canlı, yararlı ve çok etkileyici bir mekan burası.

   

Bahçesinde verilecek bir konserde buluşmak dileğiyle…

İNTERNETTE KAYBOLMAYA MAHKUM YAZILAR

                    Amatör, yeni oluşturulan bir haber sitesinin kurucusu gelip de kendisine yazı yazmamı istediğinde ne sevinmiştim, anlatamam. Tabiri yerinde mi bilmem ama ne hissettiğimi anlatabilmek için ‘ilk kez görücüye çıkıyordum’ demek isterim. O sitenin kendi okuyucuları olacak ve ‘burada ne varmış acaba?’ diye araştırırken benim yazımı bulacaklar. Sonra beğenenler başkalarına söyleyecek… Heyecanlandım elbette. Oturup düşündüm, ne yazmalı? Politik değil, tümüyle kurgu da değil, o halde ne olmalı? Yaşadığım kentle ilgili olsun dedim. Semtleri veya daha küçük ölçekli yerleri anlatsın. Kısa olsun, sıkmasın. O bölgenin benim gözümde canlanan özelliklerini sanki kişilik izlenimiymiş gibi aktarsın. İstanbul’dan Mekan Portreleri olsun.                                                                                                                                 

            Araştırdım, benzerini bulamadım. Demek ki özgün dedim, sevindim. Her hafta yazdım, hiç aksatmadım. On yazı oldu ve… Server sağlayıcı değiştirilecek diye site bir süredir yayından kalktı. Okuyucularımı kaybettim. Her şey düzelir de bıraktığımız yerden devam edersek belki yine geri gelirler, belki de gelmezler. Ben de tüm emeğimin internetin sonsuzluğunda (uzayda) kaybolup gitmesinden korktuğum için denemelerimi sırayla bloğuma koymak istedim. Başında yayınlatamadığım mini paragrafla birlikte:

Kentle ilgili izlenimler yazarken kalabalık metropollerdeki ‘yer’ algısının sonsuz çeşitliliğine benimkini de ama farklı bir şekilde eklemek istiyorum. Amacım tarihsel bilgi vermek değil. Zaman içerisinde gelişmiş kişilikleriyle mekanları bana göründükleri şekliyle göstermeye, sözcükleri kullanarak bir çeşit portre ressamlığı yapmaya çalışacağım. Zevkle okunması dileğiyle…

KARAKÖY

Karaköy son aylarda her sabah vapurdan indiğim yer. Meydanı caddelerin, tramvayın, Tünel çıkışının, Galata köprüsünün birleştiği kısım. Yayalar için denize veya karaya ama her olasılıkta herhangi bir yöne doğru ilerlemek dışında orta yerde duraklama imkanı yok; Taksim ya da Kadıköy falan gibi değil. Arka sokaklara dalınıp dik yokuşlara tırmanılırsa tamam fakat merkezi kalabalığı toplamak yerine kente dört koldan dağıtmak için planlanmış. Zaman içerisinde evrimini böyle gerçekleştirmiş de olabilir. Yaşları yüze yaklaşan pek çok güzel binasının üst katlarından seyrettiği Haliç sırtlarını, tarihi yarımadayı hiç kıskanmıyor çünkü kendisine epeyce bağlı (bağımlı) olduklarını biliyor. Üretken işçi. Aslen bir liman orası, hep öyle olmuş. Denizci ruhlu, biraz havai. Hafifmeşrep bile denilebilir. Götürmekten çok getirmiş, halen öyle; insanları, yiyeceği, uzak diyarların mallarını, salgın hastalıkları… Durdurduğu ise yangınlar olmuş. Ateşi söndürme özelliğine sahip, her bakımdan.

            Yapılarının rengi çoğunlukla sarı ve kirli beyaz. Haliç yönüne doğru uzanırken sanki gülümsüyor ve pastel tonlarla bezeniyor. Her semte yakışan Arnavut kaldırımına hala sahip. Sıradışı merdivenleri sayesinde aklı işinde koşuşturanların ilgisini çekmeyi beceriyor. Yosun, tuz ve toz kokuyor. Çok göz önünde olduğu için pek çöpü yok sadece izmariti bol. Kıyı lokantaları neredeyse tümden balıkçı. Yine de böylesine deniz dolu bu mekana yüksek yaylaların kebap çeşitlerini getirip sakinlerine benimsetebilmiş birkaç et lokantası var. Bir de olmazsa olmaz, Karaköy’le bütünleşmiş tatlıcılar… Büfeler, kafeler, simitçiler, seyyar köfteciler de eklenince aç kalmak mümkün değil gibi. Dilencisi az. Baktığı karşı kıyılarla kıyaslandığında kısmen batılı olduğundan mı acaba? Dünya görüşü İstanbul’un diğer semtlerine göre daha geniş; barındırdığı binbir çeşit insanının kozmopolit kültüründen beslenip olgunlaşmış.

            Uzaktan bakıldığında Galata kulesi ve çevresi olarak görünüyor. Uzun burunlu, dik kulaklı bir gözlemci. Camileriyle kiliselerinin oranı eşit sayılır. Osmanlı zamanında Müslüman ve Hıristiyan nüfus da yarı yarıyaymış; şimdi öyle değil elbette. Ruhunu şekillendiren uluslar Cenovalılar, Venedikliler ve Katalanlar olmuş; hepsi denizci, uçarı. Müslüman nüfusa en önemli manevi katkısı, uçmak için cesaretlendirmek diye özetlenebilir. Kulenin tepesinden Üsküdar sırtlarına kadar kanatlarıyla süzülmeyi başardığı rivayet edilen Hezarfen Ahmet Çelebi örneğinde olduğu gibi. Sonrası gelmemiş. Tarihi yarımadanın buyrukları ağır basmış.

            İçine girilip dar sokakları arşınlandığında hala Cenovalı alışkanlığından mıdır nedir, yüzlerce elektrikçi, avizeci esnafını barındırdığı fark ediliyor; ışıl ışıl. Parkları, yeşil alanları yok ancak kuleye yakın yıkık dökük binalarının en üst katlarında evlerden daha geniş teraslar var. İstisnasız hepsi envai çeşit saksı çiçekleri, ağaçlar, mini sebzelikler içeriyor. Siperlikli düz damlar seralarla hatta gerçek çim zeminli minyatür futbol sahalarıyla kaplı. Barselona’ya iki adım uzaktayız hissini yaratıyor. Buranın yerleşik insanları kulenin gölgesindeki açık havada yaşıyorlar sanırım; evlerinin betonunu yarattıkları yüksek bahçelerle kaplamışlar. Sessiz ve alçakgönüllüler. Turist kalabalığına karışmıyorlar.

            Epeyce okulu var, bir o kadar da hastanesi. Çok dilli, çok kültürlü yapısı verdiği eğitimde, tıbbi hizmeti sunan kurumlarında da kendisini gösteriyor. Kültürü, şifayı dağıtmaktan kaçınmıyor. Kıyılarında gözlemlenen cömertlik semtin iç bölgelerinde aynen devam ediyor. Eli açık, sıkmayacak kadar ciddi, bıktırmayacak kadar pervasız, kendine güvenen bir yer burası. Gerçek şehir. Hep merkezde bulunmuş; hala öyle.
     

            Karaköy eski olsa da canlılığı nedeniyle eskiyemiyor. Şimdilerde limanında kocaman, çok katlı yolcu gemileriyle birbirinden güzel yatları kabul ediyor. Ne yazık ki her gün defalarca gelip giden şehir hatları vapurları için sadece derme çatma bir iskelesi var. İstanbul Modern ve antrepolarındaki sergiler onu yeni bir ilgi odağı haline getirdi. Halen finans merkezlerinin en önemlilerinden aynı zamanda Perşembe Pazarı’nın varlığı sayesinde devasa bir nalburiye. Herkesi çekecek bir özelliği var. Verici olduğu için en tutucu dönemlerde bile ortalamadan farklı özellikleri hoş görülmüş, değiştirilmek için fazla üzerine yüklenilmemiş. Ancak son günlerde renkli kişiliğinin üzerine düşürülmeye çalışılan korkutucu bir gölge var: Galataport projesi! Kimliğini gerçekten kaybetme riski ile karşı karşıya.

            Bu hafif dağınık ama çekici ve üretken semt, tüm binaları otel, tüm ticareti turizmden ibaret bir Karaköy’e dönüşmemeli.

ZAMANIN HIZI

Yazarken bir yerlerden, bazı yazarlardan, olay ya da insanlardan etkilenmemek olanaksız. Zamanı irdelemeyi hep istiyordum ama nasıl başlayacağımı bilemiyordum; Stephan King’in ‘Benim Sevimli Tayım’ adlı hikayesine rastlayana kadar.

            Usta işi gerilim öyküleri okumaya bayılıyorum. Sanırım ben de karanlığı eşeleyip alacakaranlığı yazmaya çalışıyorum. Capcanlı hayatı anlayabilmek ancak karşıtını deşmekle mümkün görünüyor. Dümdüz bir çizgide, eğri düzlemde veya çemberin baş döndürücü yuvarlağında aktığı varsayılan zamansa o gündüz ve geceye, akla karaya düzen getiriyor. Biz yani doğumdan ölüme, baştan sona yürümeye yazgılı insanlar rastlantıya dayanamıyoruz, her şeyi anlamlandırmaya çalışıyoruz; bilinçli ya da bilinçdışında.

            Stephan King yaşlı bir adamın zamanı üçe ayırmasından bahsediyordu. Kendi yorumumla söylersem: Çocukken algılanan bitmeyecekmişçesine ağır geçen zaman, erişkin yaştaki normal akışlı zaman ve yaşlıların ardından nefes nefese yetişmeye çalıştıkları koşar adım zaman. Aradaki göreceli uzamış hastalık veya keder zamanları da ayrı. Öykü daha çok yaşla değişen algıyla ilgiliydi ama beni bu konuda yazmak için yeterince teşvik etti.

            İlgilendiğim, rasgele bir ırmağın düzenli - düzensiz dalgacıkları, sürüklenirken ah vah edilmesi, ömrün geçmesi falan değil, kişinin suyun içinde rastlayarak seçtiği bir dala ümitle tutunup akıntıdan kurtulduğunu varsaydığında algıladığı neredeyse durdurulabilir zaman. Tek bir anın, seçimin ağırlığı, aynı zamanda saygınlığı, kişinin yaşamın anlamını yakaladığı duygusuyla zamana hükmetmesi; yanlış bile olsa!

            Seç(e)meden yaşayanların ezici çoğunluğu oluşturduğu bizimki gibi toplumlarda zaman bence tek tek kişiler açısından çok hızlı akıyor. Örneğin evleniliyor ve aniden kırk beş sene falan geçiveriyor. O erkek veya kadın bir de bakıyor ki iki çocuk, üç torundan başka birlikte yaşamaktan hiç de mutlu olmadığı bir yabancıyla yaşlanıvermiş. Yapılmasının en uygun olduğu varsayılan iş seçilip değiştirilmesi düşünülmeden çalışılabildiği kadar çalışılıyor. Elbette bazı gerekçeler bulunup inanılıyor: Şu kişilere, topluma, vs. borçluyum, saygın konumdayım, para kazanıyorum… Ev alınıyor. Sadece ev, içinde yaşanırken hoşnutluk sağlayıp sağlamayacağı düşünülmeden. Araba sahibi olunuyor, eşyalar değiştiriliyor, giysiler modaya göre her yıl yenileniyor. Kısacası dış kabuk güvenliği sağlayan öğelerle deliksiz, sapasağlam örülmeye çalışılıyor ve bununla öylesine meşgul olunuyor ki zamanın akıp gittiği fark edilmiyor bile. İçeride biriken herhangi bir insani değer, kişiliğe katkı, değişen durum pek yok. Yaşam bir serüven, bilinmezlerin sürprizleriyle dolu bir öğretici değil. Engebeli patika yolları bacakları paralayan çalılar ve hoş kokulu çiçeklerle kaplı, çıkışı görünmediği için kısmen ürkütücü fakat merakı kamçılayan sık ağaçlıklı bir koruluk hiç değil. Bunun zaten istenmediği varsayılıyorsa da erken yaştaki Alzheimer vakaları, kanserler, nörozlar, psikosomatik hastalıklar, şiddet eğilimi ile intiharlar durmadan artıyor. Topyekun emniyetli yaşam tarzının içinde olanlar neredeyse koro halinde ömrün çabucak tükendiğinden, dünyanın boşluğundan yakınıyorlar.

            Küçük bir azınlık var: On – on bir yaşlarına kadar sahip oldukları merak duygusunu koruyup onun peşinden koşanlar. Yol ayrımlarının hep farkında olarak, kıyı köşeye bakınarak, cisimleri eline alıp evirip çevirerek, diğer insanlara dokunarak, bazen sıkıca sarılarak, değişimden ürkse bile gerektiğini fark ettiğinde değişmesini, değiştirmesini bilerek, kısacası duraklayarak yaşayanlar. Ben işte bu insanların yani uyanık oldukları tüm zamanlarda seçerek yaşayanların zamanı yavaşlatabilmeleriyle ilgileniyorum.

            Olayın başarıyla da konformizmle de hiç ilgisi yok. Seçerek yaşayanların bazıları en tepede ve uzun yıllardır aynı işi yapıyor, aynı kişiyle yaşıyor, bazılarıysa toplum dışılığın kıyısında ya da yalnız yolcu. Bir bölümü merak ettiklerine mikroskopla, diğerleriyse teleskopla bakıyor. Bu bakış bir an da onlarca sene de sürebiliyor. Ama keşif için harcanan o saniyeler, dakikalar, saatler, günler, yıllar boyunca zaman duruyor; işte önemli olan bu. Kaşifin zamanı çok yavaş akıyor. Merak sürdükçe hiçbir şey otomatiğe bağlanıp yarı uyanıklık durumunda kalınmıyor. Gözler hep fal taşı gibi açık, tanımaya, tanımlamaya, anlamlandırmaya, bağlantı kurmaya çalışılıyor. Kişi bundan zevk alıyor. Tesadüfler uygun düşmüş de diğer bir araştırıcıya rastlanmışsa mutlu bile olunabiliyor; yoksa zevkli olmasına rağmen epeyce gergin bir durum. İki kişi olunabilmişse arada bir yine seçerek, isteyerek zamanın hızlanmasına fırsat tanınıyor.

            Açık alanda, zırhsız yaşayan bu insanlar elbette ki sıklıkla tersliklerle karşılaşıyorlar. Hevesle tutunulan dalın çürük olduğunu, istekle giyilen elbisenin rüküş durduğunu ya da bir süre sonra dar geldiğini, dikilen meyve ağacının kuruduğunu, yürünen yolun hiçbir yere çıkmadığını, tanımlanmasına iki kelime kalmış kavramların şekil değiştirdiğini, iyilerin maske taktığını fark etmek çok acı. Yanlış seçim! Üzüntü, pişmanlık, yorgunluk hatta tükenmişlik… Şüphe de hissediliyor elbette; merak edilende sonsuza kadar ilerlenememesi, yapılabilecekken kesintiye uğraması kalbi yakıp kavuruyor. Değişik yaşlarda pes edenler oluyor ama meraktan elini çekme yaşı genellikle yirmi beşle kırk beş arası yani çok erken. Vazgeçenlerin canlılıklarındaki yoğunluk azalıyor, gölgeleri uzuyor. Güvenli, durgun sulara atlayıp birbirine tek yumurta ikizleri gibi benzeyen günler nedeniyle ışık hızına ulaşmış zamana küserek sonu bekleyen kayıplar bunlar. Benliklerini fakirleştirenler. Kaderciler. İnat edenler yani hacıyatmazlığı yaşam felsefesi, küllerinden tekrar doğmayı ise bir nevi hayat tarzı addedenlerse bir süre kendilerini zaman ırmağının hızlı akıntısına bırakıp sürüklenmeyi yeğliyorlar. Sadece bir süre. Dinlenmek, aklını başına toplayıp yaralarını sarmak, kısmen unutmak, kısmen de içe dönük bir sorgulama için. Sonra aramayı sürdürüyorlar eskisi gibi; yeni ve farklı bir dala tutunup merakın yarattığı gerginliği bir kez daha yaşamaya başlıyorlar. Bedenleri, göğüs kafeslerinde pır pır eden ümitle canlanıp arınıyor. İleriye bakıyorlar, gölgelerinin kendi boylarını geçmesine asla fırsat vermiyorlar ve tekrar seçiyorlar. Zaman da bu eylemlilikle birlikte yeniden yavaşlıyor.

            Biraz fazla mı soyutlama yaptım acaba?

            İnsanların varlığına aldırmadan sabit bir hızla ilerleyen zamanın sonsuzluğunda bize ait olan o birkaç on yıllık kısacık süreyi neyin anlamlı kılarak uzunmuş gibi algılatabildiğini bulmaya çalışıyorum. İki kavram öne çıkıyor: Merak ve farkındalık. Yani zihnin hep uyanık kalması, içindeki devrelerin daima çalışması. Bilimle veya sanatla ilgilenmek (mutlaka üretmek şart değil, anlama çabası içerisinde bir izleyici de olunabilir), günlük yaşamda saklanmış sürprizli, küçük ayrıntıları fark etmeye çalışmak, bakış açısını genişletebilmek amacıyla gezmek… Bir de hani demişler ya, en önemlisi: Sevmek ve çalışmak. İşte burada ‘seçme’ kavramı devreye giriyor.

            Bir insanı, birkaçını, hayvanları, doğayı derinden sevmek. Sevme yetisi gelişmişse, o biricik seçilmiş sevileni keşfetme, memnun etme, onunla birlikte bir şeyler üretme şeklindeki aktif, içten birliktelik kesinlikle maceralı, uzun bir yolculuk oluyor. Sürdüğü kadar… Sevilmeyen ya da değişik nedenlerle ilginin kaybolduğu, bir arada bulunmanın sadece zorunluluk olarak algılanmaya başlandığı kişilerden, ruhu bunaltan kuruluktaki mekanlardan uzaklaşma cesaretini gösterebilmek gerek. Yoksa alışkanlığın uyuşukluğuyla birbirine benzer günler yaratıp zamanın hızını birdenbire arttırmak mümkün.

 

            Çalışmaya gelince yine sevgi gerekiyor. Değişik bir durum söz konusu: İşi sevebilmek için işe yararlık duygusunun olması şart. Varsa eğer, gelişme olanağı da bulunmalı. Kişi her ikisine de o işyerinde erişemeyeceğinden eminse en kısa sürede işini değiştirmeli. Yoksa mutsuzluğa katlanabilmek için duyarsızlaşmak, böylece zamanın hızlı akışına kapılıvermek tehlikesi hemen eşikte bekliyor.

           

‘Durmadan yaşamımızı mı değiştireceğiz?’ diye soranları duyar gibiyim. Gerçekten tesadüf, bazen gerekmeyebilir. Ama bazı durumlarda evet, çok sık, ardı ardına gerekebilir. Ne için mi? Dünyanın gizlerini barındıran diğerlerini (canlı – cansız) bulabilmek, hayatı kendince zenginleştirebilmek için. Her anı bilinçli olarak yaşayıp mutluluğu tatmak için.

En uzun ömürlü kişiler küçüklü büyüklü, her yaştan cesur kaşifler bence. Çalışkanlar, azimliler, dayanıklılar ve sebatkarlar. Hep arıyorlar, araştıracaklarını severek seçiyorlar, dengeye ulaşmak istiyorlar. Sonuçta bu eylemlilikleriyle rastlantısal varlıklarını anlamlı kılıp zamanın hızına hakim oluyorlar.

BANLİYÖ TRENİ

Treni sevdim.

Aslında alışık olmam hatta tercih etmem gerekirdi; yurtdışındaki deneyimlerimden hazırlıklı olmalıydım. Ama ‘burası Türkiye’ saplantısı var ya, bir de en son on üç yıl önce binmişliğim var; hiç tekin değildi. Koltukları çürümeye yüz tutmuş tahta, yolcuları Numune’nin gece yarısı sonrası halkı… Olumsuz beklentim gerçekdışı çıktı.

Önce gün ortası, Haydarpaşa’dan eve dönerken bindim. Vagonlar yenilenmiş, dökülen sıra yok, temiz, içerisi sıcacık. İnsanlar sen ben gibi, sıradan, çevreye güvensiz, kendileri güvenilir. Dakikası dakikasına kalktı, hiç gecikmeden vardı. Böyle olunca sabah denedim, yine aynı şey. Biraz kalabalık oluyorsa da hınca hınç değil, sadece ayakta kalıyorum. Yarı yolda boşalıyor, oturabiliyorum. Kar yağdı, yağmur çamur oldu diye gecikmiyor, trafiğe takılmıyor, gelişi de varışı da saatinde. Neden her yere tren yok? Bir de neden var olanları yok etmeye çalışıyorlar? Ne biçim politika bu?

Alıştım ya, kimler kullanıyor diye gözlemlemeye başladım. Öncelikle öğrencilerin tercihi. İlk istasyonlardan binmiş oluyorlar. Ellerinde bir gece önce çalışmaları gereken ancak yetiştiremedikleri derslerin notları. Kısmen okuyup kısmen uyukluyorlar. Elbette ki oturan yolcular onlar. Benim sevdiklerim; ana merkezlerde inip aktarma yapanlar. İkinci grup evlere temizliğe giden kadın işçiler. Genellikle birkaç kişi birlikte oluyorlar, çalıştıkları işyerlerinin dedikodusunu yapıyorlar. Bir işveren halıların altındaki tozlar alınmış mı diye kontrol ediyormuş. “Nasıl katlanıyorsun?” diye soruyor arkadaşı. “Alıştım, altı senedir ondayım” diyor anlatan. Peki, ama halı altındaki tozları almak zaten görevin değil mi? Lafa karışmak istesem de uygun olmaz diye kendimi frenliyorum. Bazısı oturuyor. Kokuları hep aynı. Banyo yapmamışlar, belli ki doğalgazı kullanmıyorlar, bir odaya sığınıp Ufo’yla ısınıyorlar, haftada, on beş günde bir falan sıcak suyla temas ediyorlar; terle karışık yıllardır temizleyici yüzü görmemiş kirli manto kokuyorlar. Çoğu daire almış, bahsediyorlar da biliyorum, gelirlerinin üzerindeki borcu ödemek için kişisel temizlikten ve uygun, geniş mekanlarda oturup ısınmaktan kaçınarak tasarruf ediyorlar. Öncelikleri, güvence saydıkları mülke sahip olmak. Nasılsa televizyon yani tek eğlence şimdiki küçük odaya da sığıyor. İnecekleri istasyonları ezberledim sayılır, ikametlerine yakın merkezlerden çok farklı. Öğrencilerin yakınında değilsem onlardan boşalan koltuklara oturuyorum. Her ne kadar ekonomik düzeyleri düşük desem de aşırı kilolular. Dayım ölmeden önce son kez İstanbul’a geldiğinde: “Bak Nedret, bu şehirde gerçek fakir yok” demişti. “Fakir insan yeterli yiyecek bulamaz, zayıflar. Sokaklarda hiç zayıf, avurtları çökmüş insan görüyor musun? Herkes gereğinden fazla besili. Onların fakirliği açgözlülükten.” Bu yorumuna çok kızmıştım. Kim bilir, gençtim, insanları öyle görmek istemiyordum belki, daha pek çok neden… Şimdi sanırım hak veriyorum. Benim boyumdaki ve benden yirmi yaş genç birinin otuz kilo fazlası olması için iki hatta üç katım yemesi gerekir, doğru. Karbonhidrat ağırlıklı beslenme diye söyleniyor, onca karbonhidrat da para! Üstelik çoğunun köy bağlantısı var, kuru bakliyatı, sebzesi, meyvesi, salçası, turşusu, yağı, peyniri bedava geliyor. Oburluk olmasa şişmanlık olmaz, gerçek bu kadar basit. Konuyu dağıtmayalım, tren ahalisinden bahsediyorduk. Bir diğer birbirine benzer kitle, mavi iş konutlarında kısmen esnek zamanlı çalışanlar. Gençleri beceriksiz, akşam aramaları gereken müşterileri ihmal etmişler, sabahın köründe telefon edip kızdırıyorlar. Bazıları hayal kuruyor, arkadaşlarıyla da paylaşıyor. Hayaller hep altlarına araba verilecek daha geniş olanaklı ve çok paralı işler hakkında. Omuzlarında laptop çantaları asılı. Kızlar aceleyle makyaj yapmışlar, belli. Kahvaltıdan çaldıkları zamanı gün ağarmadan yüzlerini boyamaya harcamışlar. Az konuşuyorlar, erkeklerin yükselme hülyalarını dinlemekle yetiniyorlar veya dinler gibi görünüyorlar. Bazıları telefonlarına kilitlenmiş, bir yandan müzik, diğer yandan mesaj, zamanı unutuyorlar. Tümü Söğütlüçeşme’de inecek, metrobüse binecek, biliyorum. Oturmak için onlardan bana hayır yok. Ara istasyonlardan benden sonra binenlerin yüzde doksanı yine ara istasyonlarda iniyor. Sekreterler, garsonlar, büyük hanların kapı görevlileri, eczane kalfaları, mağaza çalışanları… Patronlardan önce işyerlerine varıp hazırlık yapmaları gerek. Tek tekler, çevreye ilgisizler, çoğunun elinde nasıl edindiklerine akıl erdiremediğim i-phone’lar, üzerlerinde incecik pardösüler, montlar, ayaklarında rahatsızlığı bağıran bakımsız ayakkabılar. En oturaklı grup esnaflar. Çoğunluğu motorla Eminönü’ne geçecek. Tüm istasyonlardan binebiliyorlar, vagonları evleri gibi kullanabiliyorlar. Havasızlığı fark edip pencereleri açanlar, sıcaktan bunalınca kalabalığa dokunmadan üzerlerindeki kalın giysileri çıkartıp rahatlıkla kollarına almayı başaranlar, ayakta bulmaca çözenler, spor gazetelerine göz gezdirenler, kısa ve pratik telefon görüşmeleriyle daha işyerlerine varmadan çok şeyi yoluna koyanlar onlar. Gülen yüzleri, hafif tıknaz yapılarıyla İstanbul’un dişli çarkının gerçekçi parçaları. Bir de benim gibi her telden çalanlar var. Sessiz gözlemciler, sadece uyuklayanlar, bir yandan yüksek askılara tutunup diğer yandan kitap okumaya gayret edenler, trene uyumsuz yüksek ökçeli ayakkabılarıyla dengede durmaya çalışan şık kadınlar, ‘ben de toplu taşımayı kullanıyorum, uygarım, arabamı hanıma bıraktım’ bakışlarıyla hepimizi süzen bazıları keçi sakallı, bazıları küpeli, bazılarıysa önleri dökülüp kırlaşan saçlarının arka kısımlarını uzatarak atkuyruğu yapmış orta yaşlı hatta yaşlıca erkekler. Hiç fena değil. Hep beraber, şu koca kentin çalışan kesiminin nedense memurlar hariç hemen hemen bütün örnekleri tıngır mıngır yolculuk ediyoruz. Biraz sarsıntılı olsa da çok rahatsız edici değil. Gürültüsüz, ara sıra Marmara ve adalar manzaralı, hiç denecek kadar gecikmesiz.

Tren Haydarpaşa’ya varırken yavaşlıyor. Yeni tip vagonlarda ara bölmeler yok sadece yer bağlantıları var. Çoğu yolcu kalkıp öne doğru ilerliyor. Ne de olsa motorun kalkmasına beş dakika var, gara adım attıktan sonra acele etmeden iskeleye varmanın kolay yolu. Bazen ben de onlara katılıyorum, her zaman değil. Tıslayarak açılan kapılardan boşalıyoruz. Haydarpaşa garının yüksek tavanlı, loş taşlığı çok etkileyici. Denize inen merdivenlerin hemen altında kara lokomotif duruyor. Ona şimdiye kadar hep vapurdan bakmıştım, bu yakadan görmek de güzelmiş. Basamakları genellikle ağır ağır iniyorum, manzaranın tadını çıkara çıkara. İnsanlar ayrılıp iki ayrı iskeleye yöneliyorlar. Bense bazen ona, bazen buna.

Semirmiş güvercinlerin tavuklar gibi dolaştığı, tembel martıların simit parçalarıyla doyduğu limandaki minik büfeden tost alıp yediğim oluyor. Motoru gönderip Kadıköy’den gelecek olan vapuru beklerken mendirekte sıralanmış su kuşlarını seyrediyorum. Kıpırtısız duruyorlar sanki onlar da bana bakıyor. On dakikam var, karnım doydu, sigaramı rahatça içiyorum. Şehir hatlarının emektarı yanaşırken düdük çalıyor. Tam o sırada bir tıslama kulaklarıma ulaşıyor; ardımızdaki tren geldi. Yeni yolculardan önce davranıp içeriye giriyorum.

Banliyö treni bu kalabalık şehirde güne başlamanın az stresli üstelik hızlı ve ucuz yolu. Kaldırılırsa İstanbul’un bir önemli değeri daha eksilecek; yazık!

ASSOS

Bozcaada’dan Truva’ya, oradansa kıyı şeridi boyunca Aleksandra Troias, Apollon mabedi ve çevresinde yeni keşfedilen antik şehir gezisi falan derken öğlenden beri yoldayız. Arabayı ben kullanıyorum, yollar virajlı, dar, stabilize, hava sıcak, kopilotum yabancı; yoruldum. Behramkale köyüne ulaştığımızda araba sanki “öf, pöf” diyor. Aslında o hiçbir şey söylemiyor, kiralık olmasına rağmen bana uyum sağladı, direksiyonu ellerimde uysalca dönüyor, gaz da fren de sağ ayağımın emirlerine uyuyor; ehli, dengeli, güvenilir. Tepeden, sağda Ege’nin pembe ve turuncuyu kendi mavisine yedirmiş hafif çalkantılı sularına bakarken gerginliği boynunda hisseden benim. Asfalt çok dar, büklümler arttı üstelik yokuş aşağıya iniyoruz. Kontrolü kaybediverecekmişim de o güzel görüntüye doğru uçacakmışız gibi bir izlenime kapıldım. Ürküntümün anlamsızlığını biliyorum, önceden araştırdım. Limana varan yol öylesine tehlikeli ki çok uzun zamandır hiç ciddi kaza olmamış. Elli kilometrenin üzerine çıkan araç yok. Karşıdan gelenler açısından hiçbir yerde gösterilmeyen dikkati sürücüler burada gösteriyor. Fakat manzara büyüleyici, insanı adeta kendisine doğru çekiyor. Korktuğumu belli etmeden yavaş yavaş sürüyorum; arkadaşımsa denizin enginliğine, Midilli adasının ‘elini uzatsan tutuvereceksin’ yakınlığına gözlerini kaptırmış, dalıp gitmiş.

Assos’a on dokuz yıl önce gelmiştim; beş günde yediğim balığın miktarı altı aya bedeldi, alerji olmuştum. Bu kez daha temkinli davranacağım diye kendi kendime sözüm var. Yüzmeyi çok istiyorum ama suyun soğukluğu belleğimden silinmemiş, pek kendime güvenemiyorum. Otellerin restore edilmiş o güzel taş yapılarını görmeyi özlemiştim. Bu minicik, havuz benzeri limanın daha doğrusu balıkçı barınağının içinde dolaşıp korunan binlerce yavru balığıyla birlikte kendine özgü tuhaf bir gizemi var. Eski tarihle dolu bereketli doğanın arkadaşımı da sarıp sarmaladığını hissedebiliyorum.

Rezervasyon yaptırmamıştık ama sorun değil çünkü Eylül sonu ve hafta içi; sıradan sormaya başladığımızda ikinci otelde yer buluyoruz. Odaya girince şaşırıverdim. Dekorasyonda toprak renginin tonlarını öylesine uyumla kullanmışlar ki sanki açık havada ulu bir ağacın altında, gölgedeyiz de dalların, meltemin fısıltılarını dinleyerek uyuyacağız. Kapının soluna asılmış büyük levha, şu dört duvara zekice, bilgiyle verilen anlamdan bahsediyor. Homeros destanının içindeyiz, odamızın adı: Penelope. Odysseus’un karısı. Öldü sanılan kocasını beklemekte kararlı, çıkan taliplerini başından savabilmek için örgüsünü bitirme bahanesini bulup gündüz ördüğü yünü geceleri sökerek vakit kazanan kadın. Sadakatin temsilcisi. Penceremizden limana demirlemiş alçakgönüllü tekneler görünüyor, denizin ritmik sesi kulaklarımıza ulaşıyor. Tertemiz yatağa uzanıyorum, iyi ki geldik diye düşünüyorum.

Akşam yemeğinde, kıyıdaki masamıza oturmuş mezelerimizle birlikte çipuralarımızı yiyip biralarımızı içerken arkadaşım: “Yarın burada kalalım, dönmeyelim” dedi. “Tekne gezisine çıkalım. Denizden çevreye bakalım.” Demek ki gerçekten hoşuna gitti, sevindim. Yalnız bana yeni bir sorumluluk yükledi. Tekneyi nereden bulacağım? Sabaha çaresine bakarım herhalde, şimdilik gecenin tadını çıkartalım. Gündüzün sıcağı kalmadı, tatlı bir serinlik sarmaladı etrafımızı. Hırkamı giydim. İçim huzur dolu, kendimi Assos’un parçası gibi hissediyorum. Zihnimde antik çağın büyük destanı bölük pörçük dolaşıyor. Odysseus’un maceralarıyla Penelope’nin inançlı sabrındaki bütünlüğü yakalamaya çalışıyorum. Bir de Aşık Veysel düştü aklıma. ‘Benim sadık yarim kara topraktır’ der ya, ben onu hep toprağın bereketinden bahseder diye düşünmüşümdür. Ne yaparsan yap hatta hiçbir şey yapmasan, görmezden gelsen, beslemesen bile verici olan toprak… Sona gelindiğinde ise ne olursan ol kabul eden toprak... Tıpkı buralar gibi. Zeytin ve meyve ağaçlarının ekilmeden bittiği, bakılmadan dallarını yere dokunduracak kadar ürün verdiği yerler. Mezarlarında yatanlarıysa sessizce barındıran mekanlar. Aşık Veysel Homeros’u tanımazdı sanırım. Yine de dehaların vardığı sonuç aynı: Toprak sadıktır. Penelope de sadakatin temsilcisi diye toprak renklerine bürünmüş herhalde. Standart rahatlığı ve temizliğiyle kabul görebilecek bir otel odası sıra dışılığıyla kahverengiyi, bereket kaynağının rengini Anadolu’nun bereket sembolü ‘kadın’la üstelik sadık bir eşle kutsuyor. Gerçi Penelope Anadolulu değil, Kybele de Yunan Tanrıçası değil ama Ege’nin iki yakası yakın, çağrışımlar çok da boşuna uçuşmuyor kafamda. Epeyce dalgın, tabağımdaki kılçıkları çatalımla eşelerken garson yanımıza geliyor ve çekinerek bana doktor olup olmadığımı soruyor. Yayınlanan tüm sağlık programlarını izlermiş ve beni birkaç yıl önce televizyonda gördüğünden eminmiş. Yine şaşırdım. Adamdaki hafıza müthiş! Arkadaşım gülüyor, meşhur olduğumu söylüyor. Birlikte gülüyoruz. Oradan oraya atlayarak sohbet ediyoruz. Gece koyulaşırken göz kapaklarımın ağırlaştığını sezinliyorum.

Deliksiz uyumuşum. Rüya gördüysem de hatırlamıyorum. Dinç ve günü yaşamaya tam gaz istekli kalktım. Sabahın pırıl pırıl aydınlığı ilerleyen saatlerde havanın sıcak olacağını haber veriyor. İlk sürprizle deniz kenarında kahvaltımızı ederken karşılaşıyoruz. Berrak suların içinde, hemen yanı başımızdaki kayalarda ağır ağır ilerleyen kocaman bir ahtapot! Arkadaşım fark ediyor, resmini çekerken elbette lokantanın görevlileri de neye bakıyoruz diye geliyorlar. Sonrasındaysa bizim açımızdan hem merak hem hüzün, onlar açısındansa hem sevinç hem av telaşı yaşanıyor. Uzun sopanın ucundaki kancayla dışarıya alınan ahtapot, aşçının eline tüm gücüyle yapışıyorsa da kendisini bekleyen sondan maalesef kurtulamıyor. Salata yapılmak üzere mutfağa götürülüyor. İki kilo gelecek kadar büyük zavallı. Birbirimize bakıp akşama ahtapot salatası yememeye karar veriyoruz.

Resepsiyondaki genç çocuğa tekne bulup bulamayacağımızı soruyorum. Şansımız iyi; gencin babası balıkçıymış, irice bir motoru varmış. Öğleden sonrayı bize ayırabileceğini öğreniyoruz. Odada bekleyeceğimize dolaşmaya çıkıyoruz. Hava iyice ısındı artık; içimde mayom, üzerimde havlu şort ve tişörtüm var. Denize girme umudu taşıyorum. Fakat lokantaların bittiği yerdeki tahta iskeleli, çakıllı plajda ayaklarımı suya sokunca beynime kadar ürperiyorum. Ne kadar soğuk! Olmayacak. Teknelerin demirlediği akrep kuyruğu benzeri kıvrılan mendirek boyunca yürüyerek kayaların üzerine oturuyoruz. Turkuaz renkli, ışıltılı Ege sularını fotoğraflıyoruz. Yandığımızı hissedince kalkıp otellerin ötesindeki patika yola dalıyoruz. Hayatında ilk kez zeytin ağacı gören arkadaşımın resmini zeytinlerin gölgesinde durup gülümserken çekiyorum. O da nedense benim çömelip toprağa dokunmamı istiyor ve öyle basıyor makinenin düğmesine. Küçük dükkanlardaki hediyelik eşyalara göz atıyoruz. Mevsim sonu, pek bir şey kalmamış. Dayanıklı taş yapılara baka baka dönüyoruz.

İrice, üzeri mavi – beyaz tenteli balıkçı motorumuzun sahibi eski bir tır şoförü. Emekli olmaya karar verdikten sonra rastlantı sonucu dokuz yıl önce buraya yerleşmiş. Orta yaşlı, kısa boylu, tıknaz, yanık tenli, güler yüzlü, kendisiyle barışık bir insan. İstanbul’dan nefret ediyor. Kızının Silivri’de oturduğunu, torunlarını görmeye sadece oraya kadar gittiğini, asla kentin içlerine girmediğini anlatıyor. Eşi arada gidip kızlarında kalıyormuş ama o İstanbul havasına dayanamıyormuş. “O gürültüde, kargaşada boğuluyorum” dedi. “Assos’ta denizin sesini dinleyip yiyebileceğim kadar balık tutmak gibisi yok. Bazen şansım yaver gidiyor, üç beş kuruş kazanacak kadar bereketli avlarım da oluyor. Çok derinlere açılmam, Yunan karasularına yaklaşmam. Yazın seçerek birkaç turist gezdiririm. Oğlumun işi iyi, sağlığım yerinde, mutluyum.” Kesintisiz uzanan ufuklara bakmaya alışmış, çok gezip çok görmüş, ne istediğini bilen bir adam. Sıkıntılarını büyütmemeyi öğrenmiş.

Teknemiz ağır ağır mendireğin dışına çıkıyor. Soldaki burna doğru ilerliyoruz. Motor gürültülü, birbirimize sesimizi zor duyuruyoruz. Hafif çırpıntılı sularda seyrederken oteller bölgesine bakıyorum. Bu açıdan hiç görmemiştim. Sırayla dizilmiş eski palamut ambarları… Taşlar diyarı, korsan barınağı. Limanın ardında yükselen dik yamacın tepesinde antik şehrin kalıntıları göze çarpıyor. Oradan güneşin batışını izlemek vardı ama bu kez olmayacak, bir sonraki sefere… Belki de her şeyi tek dokunuşta tüketmemek, eksik bırakmak daha iyidir. Bıraktığın yerden devam etmeyi özendirir, özletir, beklenti yaratır.

Burnu dönünce nefis bir koy çıkıyor karşımıza: Kadırga. Elimi suya sokuyorum ve Assos’taki soğukluğu değil, sadece serinliği algılıyorum. Burada denizin ısısı üç dört derece daha fazla, şaşılacak şey! Kıyıya yanaşmayı deniyorsak da ölü dalgalar yüzünden imkansız; açıkta demirliyoruz. Kıç güvertesinden kendimi Ege’ye bırakıyorum. Sahile kadar yüzüyorum, oradan arkadaşıma el sallıyorum. Tekrar derinlere kulaç atıp ilerideki otelin iskelesine yaklaşıyorum. Sırtüstü yatıyorum. Güneş ışınları yüzümü okşarken kendimi tertemiz suyun ritmiyle salınmaya bırakıyorum. Neredeyse uykuyla uyanıklık arasındayım. Tuz hafifçe cildimi dalayıp serinlik ürpertmeye başlayınca tekneye dönüyorum. Bir saate yakın yüzdüm, yenilendim, tüm yorgunluğum martıların kanatlarında uzaklara uçtu.

Kadırga’dan sonra burnumuzu Midilli’ye çevirip on beş dakika yol alıyoruz ve tekrar demirliyoruz. Türk karasularının sınırındayız. Sardalyeler hazır, balık tutacağız. Yedi yaşındayken bir kez babam ve iki tanışıyla Çanakkale’de kayıkla balığa çıkmıştık. Beş saatte yedi balık tuttuğumuzu ve çok sıkıldığımı hatırlıyorum. Arkadaşımsa çok uzun yıllar öncesinden deneyim sahibi ama ırmakta. Rehberimize güveniyoruz ve oltalarımızı salıyoruz. Dibe vurup çok az yükseltmeyi öğreniyoruz. Tuttuk! İkimiz de birer Barbunya yakaladık, yenebilecek büyüklükte. Küçükleri iğneden kurtarıp denize geri veriyoruz. Su kuşları çığlık çığlığa kapıp götürüyorlar. Tır şoförü teknecimiz Karagöz yakalıyor hem de üç tane. Orada iki saat süreyle aklımızdan avlanmak dışında her şeyi silip atarak arınıyoruz.

Motoru limana doğru yönlendirdikten sonra yeni dostumuz dümeni bize bırakıyor. Ben bu işten biraz ürktümse de arkadaşım hemen benimseyiverdi. Yanaşma kısmı hariç bizi mendireğe kadar o getirdi. Hiç fena değildi. Teşekkür ederek, telefonlarımızı verip alarak ayrılıyoruz. Üç buçuk saatin nasıl geçtiğini anlamadık bile. Çok güzeldi, unutulmazdı.

Akşam yemeğinde kendi tuttuğumuz balıkları yedik. Üstelik dostumuz Karagözleri de hediye etmişti. Lezzetli ve doyurucuydular.

Dönüş gününün sabahında içimde ayrılık hüznü var. Çabucak toparlanıp hızlıca kahvaltımızı yapıyoruz. Otelden ayrılırken ön büro müdürüne oda dekorasyonunun özgünlüğünü çok beğendiğimi söylüyorum. “Her odamız farklıdır, memnun kaldığınıza sevindim. Farklı bir konsept denedik” diyor. Vedalaşmanın ardından arabamıza biniyoruz. Onu özlemişim. Ne de olsa iki gündür kullanmadım. Yolu ağır ağır tırmanıp Behramkale’nin içinde park ediyoruz. Dar, arnavut kaldırımlı, dik sokaklardan tepeye, antik kente yürüyoruz. Taş evlerin önlerine örtüler, el işi oyuncaklar, zeytinler, kekikler, naneler, sabunlar dizilmiş. Köylüler alalım istiyorlar. Bir iki şey alıyoruz elbette ama asıl isteğimiz Aristo’nun üç yıl ders verdiği o surların içine girmek.

Gezdik. Athena tapınağının önünde resimler çektik. Tüm bölgede taşlar aynı; pembemsi ve dayanıklı. Yüzyıllardır kullanılıyor, hala işe yarıyor. Yabancı turistlerden başka Türk gençler de vardı, onları gördüğüme sevindim. Geçmişini öğrenmek şimdiye çok şey katıyor, bunun bilincine erken yaşta varanlara hayranlığım sonsuz. Orada, açık havada verilen felsefe derslerini hayal ettim. Eski zamanın çarşısını, tanrıçalarına adaklar sunan insanları belleğimde canlandırmaya çalıştım. Gözüm sık sık Ege’nin ışıldayan sularına takıldı. Hafif buruşmuş yüzeyiyle nasıl da turkuaza çalan, özel bir mavisi var! Midilliyse dokunulacak kadar yakın. Doğa, köy, kent kalıntıları, liman, hepsi uyumla bir aradalar. Öyle olduğu için de bereket sürüyor, insanlar doyuyor.

Kenara kadar gidip bir kayanın üzerine çıktım ve antik yerleşimin tepesinden limanı fotoğrafladım. Zeytin ağacının biri de dallarını uzatıp görüntüye giriverdi. Bence en güzel resim bu oldu.

Assos’a tekrar gitmek istiyorum. Güneşin batışını Aristo’nun mekanından izleyeceğim. Artık o zaman arabayı başkası kullanır; karanlıkta aşağıya inmek benim yapacağım iş değil.

BOZCAADA

 Akvaryum koyunun büyücek bir havuzdan az farklı, içi ormanlık, benden başka kimsenin yüzmediği kısmındaki berrak sularından çıkarken ‘bu ada beni tekrar çağıracak, eminim’ diye düşündüm. Dar ağzına terkedilmiş izlenimi veren beyaz bir yelkenli demirlemiş, hep orada olmalıymışçasına yakışmış. Numaralı sualtı gözlüklerim yanımda değil, kayaları kaplayan yemyeşil bitkilerle denizkestanelerini ayırt edebildim fakat varlıklarını tahmin ettiğim küçük balık sürülerini seçemedim. Sadece kıyıdaki yosunlu taşların oyuklarında dolaşan tırnak boyundaki yengeçle selamlaştım, o kadar.

Arkadaşımın arabasıyla geldik, günübirlikçiyiz. Geyikli sapağından sapıp dönemeçli, dar yolda birçok sevimli köyden geçerek Odunluk iskelesine ulaştık. Geyikli hoş bir yer, uzun kumsalı göz alıcı. Kıyıdaki çay bahçeleri feribot bekleyenlerle dolu. Biz de oturup çaylarımızı, tostlarımızı ısmarlıyoruz. Hava açık, sıcak, rüzgarsız. Ağustos ayının ortasındayız, Ramazan sürüyor, çok kalabalık değil. Ege pırıl pırıl, Bozcaada yayvan, eflatun ve birkaç kulaçta ulaşılabilecek kadar yakın görünüyor.

Feribottan tipik bir ada meydanına indik. Arnavut kaldırımlarını hep sevmişimdir, burada da rastlayınca içim ılınıyor. Çarşının önünde kare şeklindeki balıkçı barınağında renk renk motorlar demirlemiş, ağlar asılmış, kimi kuruyor kimi temizlenip onarılmayı bekliyor. Sağdaki tepede yükselen heybetli kale şaşırtıcı; çok büyük üstelik neredeyse hiç harap olmamış. Diğer araçların peşinden ilerlediğimiz sokağın iki yanında üç katı aşmayan binalar var, kaldırımlarda kendiliğinden bitmiş zeytin ağaçları… Hafifçe yukarıya doğru eğimli ana yol asfalt. Arabalar oraya buraya sapıp kayboldular; pencereleri açıyoruz, içeriye keskin bir kekik kokusu doluyor.

Önce Ayazma’ya uğradık. Üstte yiyecek, içecek yerleri, altta ise geniş sayılabilecek uzun kumsalı ile gerçekten güzel. Ama klasik plaj burası; farklı bir yer arıyoruz.

Diğer yöne sapınca deniz sağda kaldı, solda ise bağlar boy göstermeye başladı. Aralarda meyve ağaçlarıyla zeytinler. Kekik kokusu devam ediyor. Ege tarafında her biri oda kadar minik birkaç koy gördüm, kendi özel daracık kumsallarıyla ışıltılı sulara kucak açmışlar. Çok çekicilerse de kimseler yok, buraları tanımıyoruz, böylesine insansız, ufak alanlarda duraklamaya çekindik. Derken Akvaryum koyuna vardık.

Bir yanı genişçe hilal şekilli kumsalıyla turkuaz renkli denize bakıyor, diğer yanıysa lacivert bir havuz. İşte burası! Kumların üzerine yerleşiyoruz. İyice ısındıktan sonra kendimizi Ege’nin kucağına bırakıyoruz. Serin ve tertemiz. Bayıldım. Geçirdiğimiz iki saat boyunca diğer tarafa benden başka giren kimse olmadı, nedenini anlayamadım. Eğer orada yüzmeseydim ‘keşke’si hayatım boyunca ara sıra belleğimi yoklardı.

Tekrar çarşıya döndüğümüzde acıkmıştık. Yerel ev yemekleri yapan bir lokantaya girip sebze ağırlıklı menümüzü ısmarladık. Ege otlarıyla zenginleştirilmiş gözlemeyi açmadan önce yapacak olan kadın aşçı hemen masamızın yanındaki bahçeye girdi, gözümüzün önünde yiyeceğimiz otları topladı, içeride kavuruverdi ve yufkasına katıp pişirdi. Her şey son derece lezzetliydi. Dolma yaprağının incecik, damarsız dokusuna ve ekşimsi, mükemmel tadına hayran kaldım. Ancak satın aldığım küçük bidondan farklı, kalın, bol damarlı yapraklar çıktı.

Dolaşmaktan yorulup soluklandığımız kafede bugüne kadar içtiğim en güzel limonatayı ağır ağır yudumladım. Ne tatlı, ne ekşi, tam kıvamında. İçindeki iri böğürtleni ve taze nane yaprağı ile inanılmaz zenginleşmiş. Turuncu pipeti, turuncu peçetesiyle görüntüsü ‘beni seyret, çabuk tüketme’ diye adeta sesleniyor. Arkadaşımla kızı koruk suyu ile gelincik şerbetini de denediler. Ben, ‘bir dahaki sefere’ dedim. Gerçekten bir dahaki sefer oldu.

Her meyvenin reçelini yapıyorlar, beş çeşit aldım hem de tadarak. Şarap da aldım. Dışarıya ihraç edemiyorlarmış, ancak oradan temin etmek veya kargo ile göndermelerini istemek mümkünmüş. Mis kokulu doğal sabunlar buldum. Gelinciğin reçel, lokum, şerbet ve sabun halinde değerlendirilebildiğini gördüm. Çavuş üzümü bal gibi, kabuğu incecik, ağızda eriyip gidiyor. Ondan üretilen beyaz şarap çok değişik, kokusuz. İnsanda alkolsüzmüş izlenimi bırakıyor, lıkır lıkır içme isteği uyandırıyor. Fakat çabucak çarpıyor tabii. Çarşıda yan yana sıralanmış hediyelik eşya stantlarında kıyıya vuran tahta parçalarıyla yapılmış heykellerden tutun da dantel gibi örülüp kolalanmış küpelere, küçüklü büyüklü rüzgar güllerine, camdan balıklara, kekik ballarına, zeytinyağına kadar akla gelen gelmeyen her şey var. Birkaç seramik sanatçısı dükkan açmış, kendi eserlerini hem sergiliyor hem satıyorlar. Naylon poşet kullanımı yasaklanmış üstelik yasağa titizlikle uyuluyor. Herkes elinde kalın kağıttan veya bezden torbalarla, filelerle alışverişe çıkıyor. Römork bağlanmış traktörler belediyenin çöp arabaları. Epeyce özel araç gördümse de korna sesi duymadım. İnsanların yüz ifadeleri sakin ve mutlu.

Döndükten sonra Bozcaada’yı merak edip biraz araştırdım. Türkiye’nin köyü olmayan tek ilçesi olduğunu, kuvvetli rüzgarlar nedeniyle sonbahar ve kış aylarında anakara ile bağlantısının sık sık kesildiğini, mevcut on yedi rüzgar türbininin yalnız biri ile tüm elektrik gereksinimini karşıladığını öğrendim. Dalmayı sevenlerin uğrak yeri, balığı bol, serin taş evlerde yaşayan bin beş yüz kişilik yerli Türk ve Rum halkıyla çekici bir Ege adası. Antik Yunancada adı Tenedos. Truva’nın tam karşısında. Mitolojiye göre tahta at kente sokulduğunda Akha denizcilerinin gemileriyle saklanıp son baskın için bekledikleri koy burada, güneyde bir yerdeymiş. Son yıllarda turizm gelişmiş, pek çok butik otel ve pansiyon açılmış; kötü yanını da söyleyeyim, konaklamak epeyce pahalı. Tek bir sağlık ocağı var, hastane gibi yirmi dört saat hizmet veriyor. Eczaneyle benzin istasyonu birer tane. Balıkçılık halen devam ediyor, adalıların olmazsa olmaz mesleği. Şarapçılık inatla sürdürülüyorsa da gelişemiyor çünkü nedeni anlaşılmaz ihraç yasağı ile karşı karşıyalar.

Bağların, toprağın, kumun, denizin renk uyumunu, kokuları, özellikle her yeri kaplayan kekik kokusunu, tatlardaki incelikli ayrıntıları ve çeşitliliği oraya gitmeden bilmem olanaksızdı. İtiraf etmeliyim ki beni çarptı. Topu topu bir buçuk ay sonra, Eylül sonunda yolumu tekrar oradan geçirdim, bir gece kaldım. Turistik mevsim sona erdiği için çarşı tenhaydı, dükkanların çoğu da kapanmış. Yine de akşam vakti arkadaşımla birlikte sokağa sıralanmış tahta masalardan birine oturup ağa o gün takılmış iri iki lüferi balık çorbası ve özenle hazırlanmış mezeler eşliğinde yediğimiz sevimli bir lokanta bulabildik. Ertesi sabah pansiyonumuzun asma çardaklı, çiçekli, minik bahçesinde yaptığımız kahvaltının ardından büyücek bir ada turuna çıktık. Ardından koruk sularımızı içtik; Gelincik şerbetiniyse satın aldım. Kaleyi dolaştık, fotoğraf çektik (buradaki resimler her iki geziden ama benim değil, arkadaşlarımın arşivlerinden). İlki gibi bu ziyaretim de maalesef çok kısa oldu.

'Bir dahaki sefer' yine olacak sanırım; denizlerin efendisi Tanrı Poseidon’un torunu Tenes’in mekanında daha keşfedecek dolu kıyı köşe var.

AMASRA (25 yıl sonra)

Dönemeçler tam anımsadığım gibi ama Bakacak’tan geçerken özlemle görmeye çalıştığım Amasra gizlenmiş. Sis öyle kalın ki lacivert deniz bile siluet halinde. Çok üşüyorum.

Yolda Şah mahallesinden itibaren dizilmiş binalara şaşıp kaldım; ne kadar çok! Müze uçuşan beyazlığın içinden belli belirsiz yüzünü gösterdi ve hemen kayboldu. İnince biraz yokuş aşağı, belki yüz metre yürüyoruz, ellerimizde küçük de olsa valizlerimiz… İşte meydan! Solda Kafe Kumsal; büyümüş. Küçük limanın yumuşak çizgileri aynı. Burnuma yosun kokusu doluyor, neredeyse tuzlu su soluyorum. Kimseler yok.

Dolaştık, açık dükkan bulamadık. Titreyerek Kafe Kumsal’a oturduk. Deniz kenarına değil, daha içeriye. Donuyoruz, sanki denizden biraz uzaklaşırsak titrememiz azalacak!

Hayal kırıklığı içindeyim. Saçma olduğunu bilsem de sıcacık bir karşılama bekliyordum. Kimden? Burası büyücek bir sahil kasabası, Karadeniz sonbaharının sabahında, saat sekizde henüz uyanamamış… Benim minik beldem olmaktan çok uzaklaşmış.

Arkadaşımın akıllı telefonu ortam ısısının bir derece olduğunu gösteriyor. Açıkta çay içiyoruz. Olmayacak bu iş, kalktık. Kapalı bir yer bulmamız lazım.

Sağa saptık ve bir pastane fark edip daldık. Sahibinin gözleri mahmur. Fırına yeni bir şeyler atmış. Çayı ot kokuyorsa da sıcak. Ayaklarımı hissetmez oldum. Parmaklarım bardağa yapışıyor sanki. Otele gidelim, giriş yapamasak bile lobide otururuz diye düşünüp eyleme geçiyoruz.

Meydandaki tek taksi durağında bir araç var. Şah mahallesindeki otelimizin adını söylüyoruz, yola koyuluyoruz. Şoför Amasra’lı genç bir adam. Hesaplıyorum, ben buradayken üç – dört yaşlarında olmalı. Belki de annesi soğuk algınlığı veya ne bileyim başka bir şey için bana getirmiştir. Topu topu iki taksi olduğunu, yaz aylarında bile yettiğini söylüyor. Sakin ve halinden memnun görünüyor.

Otelde güzel bir sürpriz bizi bekliyor. Erken giriş yapabileceğiz. Odamız hazırlanana kadar verandaya çıkıyoruz. Burası da açık hava ama daha ılık. Aşağıya baktığımda o sis bulutunu, etkisini hatırladığımı sandığım fakat aslında unuttuğum o vahşi, ısırıcı kümeyi yavaş yavaş yükselirken görüyorum. Masada çaylarımız, mendirek ve koyu mavi deniz arkada, resim çekiyorum.

Odada ne kadar kalın kazağımız varsa hepsini üst üste giydik, yedek battaniyeleri dolaptan çıkarttık ve yataklarımıza yatıp yaklaşık sekiz saat uyuduk. Uyandığımda ısınmış ve acıkmıştım. İçim kıpırdamaya başladı; keşfe hazırım.

Tekrar meydandayız. Artık insanlar dolaşıyor, akşam olmak üzere. Önce soldaki bakkala giriyoruz; sigara alacağım. İşte ilk hoş sürpriz! Birisi arkamdan adımla sesleniyor. Dönüyorum ve mühendis arkadaşlarımdan birisiyle yüz yüze geliyorum. Emekli olmuş, Çekiciler çarşısının girişinde küçük bir hediyelik eşya dükkanı açmış. Ayaküstü konuşuyoruz. Çok sevindim. Buralarda hala beni tanıyan birileri var!

Yemeğe tabii ki Canlı Balığa gidiyoruz. Kalabalık üstelik herkes balık yiyor ama ortalıkta ne yağ ne de balık kokusu var. Servis mükemmel, lezzet de öyle. Salata sanat eseri. Ballı yoğurtsa tam kıvamında, harika. Burası eski minik meyhaneden kocaman bir lokantaya dönüşmüş ama amatör ruhunu kaybetmemiş. Çok keyiflendim. Artık yarınki büyük tura hazırım.

Sabahın geç saatlerinde dolaşmaya başlıyoruz. Önce Büyük liman. Evimi bulamadım. Yıkılmış, yerine dört katlı yeni bir bina yapılmış. Mendireğin başlangıcından itibaren sıra sıra lokantalar ve kafeler dizilmiş, deniz onların arkasında kalmış. Plajın da kapısı var artık, etrafı tellerle çevrili, doğrudan ulaşılamıyor. Küçüklü büyüklü otel ve pansiyonlar gördüm. Anlaşılan halk tümüyle turizmden geçinir olmuş.

Büyük limanı arkamıza alıp kale içine dalıyoruz. Kabanım sırtımda ama üşümüyorum. Hava öfkeli olmak isteyip de beceremeyen sevecen bir baba gibi suratsız. Birazdan ısınacak, denizin ışıltısından belli. Daracık sokaklara girip çıkıyoruz, kale duvarlarının ardına gizlenmiş bahçelerin yaratıcı çiçek düzenlemelerine hayran kalıyoruz. Tünel gibi bir aralıktan tekrar denizi görmek mutluluk veriyor. Küçük limanın başlangıcındayız. Kemere Kahvesi’ne oturup orta şekerli iki kahve söylüyoruz. Güneş yüzünü gösterdi, az katlı binaların camlarında yansıyan ışınları Küçük limanın berrak sularında mücevher gibi pırıldıyor. Buradan Sormagir mahallesinin evleri görünüyor, çok tanıdık. Eskisi gibi burunlarını denize uzatmışlar, neredeyse yürüyüp ayaklarını suya sokacaklar. Hayretle Kemere köprüsünden araba geçtiğini görüyorum. Amasra motorize olmuş!

Karanlıkyer dehlizinin altından tekrar yürüyünce yapmam gereken önemli bir eylemi gerçekleştirdiğim hissine kapıldım. Kemere köprüsünde, arkamda tavşan adası, resim çektirdim. Yirmi beş yıl önce oturduğum yerde oturdum. Neredeyse aynı pozu vermişim. Sormagir mahallesine girip tren yoluna benzeyen Arnavut kaldırımlı tek sokağının sonuna kadar gittim. Yani Küçük limanın en güzel göründüğü yere. Kemere köprüsünü fotoğrafladım. Boztepe’ye doğru yükselirken Ağlayanağaç’ta mola verip rüzgarın ve denizin sesine kulak vererek çay içtim. İki gündür Karadenizli gibi çay içiyorum. Oradaki tezgahtan incecik, rengarenk bir şal aldım; burada kullanamayacağım kesin. Tekrar yola düzülünce Boztepe’nin çalılıklarına daldım. Islak ot kokusu her yerde. Aşağıda Amasra, 90 – 60 – 90 ölçüleriyle kendini sergiliyor. Bugün sisin ardına gizlenmiyor. Aynı haşin denize üç ayrı karakter bahşeden büyülü mekan! Küçük limanda doğal durgunluk, Büyük limanda mendireğin dizginlediği heyecan ve kayalıklarda olağan Karadeniz öfkesi. Evler sanki rüzgara göre şekillenmişler, kırmızı damları birbirlerinin üzerine eğilmiş gibi duruyorlar. Tavşan adasıyla kayalıklar rüzgarın ve denizin diliyle karşılıklı söyleşiyorlar, evler dinliyor. Tanıdığım, anımsadığım, çok özlediğim o uyumlu uğultuyu ben de dinliyorum. Mutluyum.

İnince Sormagir Kafe’de soluklandık, gözleme yedik. Sonra Çekiciler Çarşı’sını dolaştık. Ağaç oyma işleri çeşitlenmiş, yanına desenli cam eşyalar eklenmiş, güzel olmuş. Tabii ki birkaç hediyelik seçtik. Meydanı kat edip müzeye gittik. Bahçesindeki eski eserlerin arasında tekrar dolaşmak çok heyecan vericiydi. Cumhuriyet Bayramı olduğu için bir sergi düzenleniyordu, eser sahiplerinin ve görmeye gelenlerin arasına biz de karıştık.

Akşam yemeğini Çeşm’i Cihan’da yedik. Güzeldi ama Canlı Balık gibi değil. Ne bileyim, ben Küçük Liman tarafını daha çok seviyorum galiba.

Ayrılış vakti. Otelimizde bir üniversitenin eski mezunları da konaklıyordu. Ellinci yıllarını kutlamaya Amasra’ya gelmişler. Ön büro müdürümüz çok esprili bir adamdı. Yaşlıları yanlışlıkla otobüslerinin kalkış vaktinden bir saat önce uyandırıp gönderdiğinden bahsederek bizi güldürdü. O gün saatlerin değişme zamanıydı, şaşırmış ama olan olmuş. “Umarım memnun kalmışsınızdır, tekrar bekleriz” dedi. Gerçekten memnun kaldık ve elbette tekrar gelmek isteriz.

İçinde iki yıl yaşadığım beldemde iki gün de olsa tekrar kalabilmek güzeldi. Değişmişse değişmiş, ben de değiştim! Kömürün etkisi azalmış, turizminki artmış. Hala büyüleyici. Üstelik esas karakterini koruyor, temiz ve ufku açık.

Ne tuhaf! Bu yazıyı Amasra gezisinden tam bir yıl sonra kaleme almışım. Her şey tekrar anı olduktan sonra. Belleğim yine gerçeklerle oynayıp bazı değişiklikler yapmıştır diye düşünüyorum.

BARTIN (Sabah karanlığında, Amasra yolunda)

Herhalde uçtuk. Gece yarısından sonra uykuyla uyanıklık arasında Mengen, Devrek, Çaycuma diye sayarken Bartın’a geliverdik. Yedi buçuk saatlik yolu beş saatte almışız da hızın farkına bile varmamışız. Saat sabahın altısı, gün ışımamış. Amasra dolmuşları güneş ışığını görmeden kalkmaz; ne yapacağız şimdi?

Tıslayarak açılan kapıdan en son arkadaşımla ben iniyoruz. Otogar yeni, ilin dışına yapılmış, hiç tanımıyorum. Belli ki daha tümüyle bitirilmemiş. Sis bürümüş karanlığın içinde yol kenarındaki lambalardan sızan ışıkların şekillendirdiği renksiz gölgeler halinde dizilmiş barakalar var. Her birinde tek tük insanlar… Üç dört otobüs daha, farklı firmalardan. Yolcularını çoktan boşaltmışlar ya da henüz hareket etmeleri için çok erken; hepsi boş. Zemin toprakla karışık kum, ayakkabılarımın altında gıcırdıyor. Soğuk ve nem titretiyor. Belleğim bana oyun oynamış. İliklerime işleyen ıslaklığı bu kadar saldırgan hatırlamıyordum.

“Minibüs garajına gidecek yolcular servise!”

Buna sevindim işte. Bartın’ın içinde geçmişte şehirlerarası otobüs terminali olarak kullanılan eski garaja gideceğim. Yabancılık nihayet yakamı bırakacak, içim ısınacak.

Şoför bizle beraber on dört kişiye tek tek nerede ineceğimizi sorduktan sonra yola koyulduk. Arkaya oturuyoruz; ben pencere kenarındayım. Kirli, buğulanmış camı elimin tersiyle siliyorum. Kenarlarından rüzgar üflüyor. Çenemi ve burnumu kabanımın yakasına gömüyorum. Buralılar yerli şiveyle konuşuyorlar, tekrar duymak güzel; çoğunun kucağında çuvallar… İki turist genç var, bir kız, bir erkek. Araya sıkışmışlar; biraz şaşkın, daha çok meraklı bakınıyorlar. Sarsılarak ilerliyoruz.

Hiçbir sokağı, hiçbir dükkanı, durduğumuz köşe başlarını, inenlerin vurguladığı adları, meydanı, binaları tanıyamadım. Küçük tonajlı gemilerin rahatlıkla girebildiği Bartın çayını bile fark edemedim. Belki karanlıktan, sisten, yorgunluktan; bilemiyorum. Anadolu’nun herhangi bir yerleşim yerinde gibiyim, kimliğini bilmediğim, benimle bağlantısız… Turistler ve son kalan dört yolcuyla birlikte vardığımız eski garaj da yabancı. Zaten yenisinden pek farkı yok, sadece daha küçük. Asfaltın öte yakasındaki taksi ve minibüs durağı boş. Bu yakada, bazıları kırılmış kaldırım taşlarının iç kısmında çamurlu, kumlu toprak, üç adımlık mesafede tek bir baraka ve sabahçı kahvesi, hepsi bu. Karanlık delinmedi daha; elektrik ışıkları uzun, sarı dişlerini gösteren şeytanlar sanki. Zihnimin bana oynadığı oyuna gülüyorlar. Üşümem arttı. Anımsarken ılıklığını hissettiğim o mekanlar nerede? Neyi özlemiştim ben? ‘Henüz Bartın’dayız, Amasra kadar iyi tanımıyordum zaten’ diye avunuyorum.

Herkesle birlikte önce barakaya yürüyoruz. Kalın camlı kapısının ardından hayal meyal seçtiğim kişiliksiz bankonun arkasında silik, sönük, çelimsiz bir genç duruyor. Nereye baktığı, ne düşündüğü ya da düşünüp düşünmediği belli değil. Yıpranmış koltuklarda oturan insanlar boş boş bakıyorlar. Aslında uykulular. Üşümedikleri besbelli; içerinin soba sıcağı kirli cama vurmuş, buğuyu parlatmış. Önlerinde, yanlarında olmazsa olmaz valizlerle denkler.

İkimiz de aynı anda vazgeçtik. Kahveye gireceğiz. Çekiniyoruz elbette çünkü kadınız. Kahve erkek mekanıdır, bu tanım memleketimizin tüm yerleşim yerlerinde üzerine yorum yapılmasına gerek duyulmaksızın kabullenilmiştir, gerçektir. Olsun, bu soğukta son derece geçici bir süre için genelleme görmezden gelinebilir; iki taraflı olarak.

“Çay ister misiniz?”

“Evet, lütfen.”

Kır bıyıklı, iyi yüzlü kahveci çaylarımızı bırakıyor. Nasıl da sıcak! Bergamot kokuyor. Tavşankanı, yeni demlenmiş, belli. Her masaya aynı ince belli bardaklarla birer ikişer üçer dağıtıldı. Kenarlarına hafifçe çay suyu taşmış bardakaltları her yerdekilerin aynısı. Kırmızılı beyazlı, ne olduğu bakılmayınca unutulan, görür görmez hatırlanan figürlü, çok yapraklı çiçek şekilli, plastik. Bunları hangi firma üretiyorsa yıllarca önce köşeyi dönmüş olmalı. Yine de pazarlamadaki başarılarına toplu bir alkış gerek.

Terlemeye başlayınca kabanımı çıkarttım. Tahta masayı kaplayan yeşil çuha örtünün üzerine uzanmış sol elimde parmaklarımı ısıtan bardağım, çevreye göz gezdirmeye başladım.

Burası rasgele bir binanın alt katı. Duvarları eskimiş sarı boyalı, yer yer sıvaları çıkmış, bakımsız görünümlü ama yerler temiz. Tavana yakın kısımlarda çıkıntılar var ve üstlerinde düzenli aralıklarla dizilmiş kocaman gaz lambaları. Belki eskiden elektrik kesildiği için bulunduruluyorlardı, bugün için işlevlerini kaybetmişler, sadece dekor olarak kalmışlar. Beyazdan griye dönüşmüş tavandan sarkan çıplak ampullerin çiğ ışığı göz alıyor. Çay ocağının hemen karşısına, iyice yükseğe eski model, küçük bir televizyon konmuş, sesi ardına kadar açık. Tam önündeki masada takım elbiseli, kravatlı, paltolu bir adam başını yukarıya kaldırmış, dikkatle, kıpırdamaksızın televizyonu izliyor. İnsan merak ediyor doğrusu; sabahın bu kör karanlığında, bu soğukta, o adam neden evinde değil de giyinmiş, kuşanmış buraya gelmiş?

Altı ahşap, üstü aylardır silinmemiş cam kapı gıcırdayarak açılınca başımı sağa çevirdim. Genç turist çift çekingen adımlarla ilerleyip hemen girişteki masaya çöktüler. Yüzleri kızarmış, elleri morarmış. Hemen çay servisleri yapılıyor. Diğer masalarda okey veya tavla oynayanlar, derin sohbetlere dalmış olanlar, konuşmadan oturanlar, uyuklayanlar falan hiç oralı olmadılar. Demek ki bu kahveye sabah saatlerinde Amasra dolmuşu bekleyen dolu insan geliyor, adamlar alışık; hem yolculara hem de kapının iniltili gıcırtısına.

İkinci kez aynı sesi duyduğumda içeriyi taze simit kokusu kapladı. Arkadaşımla birbirimize baktık. Simitçi bakışımızı gördü ve tüm kahve halkından önce yanımıza yanaştı, bir şey söylemeden üç simit uzattı. Hepsi sıcacık. Fırın çok yakın herhalde, satıcı tablayı doldurur doldurmaz soluğu kahvede almış. Doğru da yapmış, beş dakika içinde üçte ikisini sattı. Arkadaşım yola çıkmadan önce evde sandviç hazırlamış; onların içlerindeki kaşar peynirlerini çıkarttık, çaylarımız tazelendi, masamızın üzerine simitçinin bıraktığı büyücek kağıdı serdik ve mükemmel bir kahvaltı yaptık. Keyfim yerine geldi. Isındım, doydum, en önemlisi Bartın’ın simidini Bartınlılarla birlikte yedim. Gün de ışımaya başladı. Yabancılık hissim yavaş yavaş uzaklaşıyor; hissediyorum.

Güneş ışınları sisi çok ağır ve zor deliyor, sabırla bekliyoruz. Pencereden bakıyorum. Durağa bir minibüs yanaştı fakat şoför kontağı kapatıp kararlı adımlarla barakaya doğru yürüyerek kayboldu.

“İlk dolmuş yarım saat sonra. Çay doldurayım mı?”

Kahveciyi sevmeye başladım. Burada geçirdiğim zamanı da.

Dörder çay, birer buçuk simitten sonra kalkma vakti. Kabanımı giyerken etrafıma evimden çıkarken bakındığım gibi alışkın hatta sevecen göz atıyorum. Her şey ve herkes aynı da şu bir buçuk saatte ben değiştim. Tanışıklık, paylaşma duygusu insana nasıl da güven veriyor!

Kahveci bizi kapıya kadar uğurladı. Bahşiş vermek istedik, reddetti.

“Hiç olur mu öyle şey, iyi yolculuklar” dedi; utandık, defalarca teşekkür ettik.

Sisin yoğunluğu nedeniyle tam aydınlanamayan sabahın ıslak soğuğuna tekrar kavuşunca bir anda baştan ayağa titredim. Yine de otobüsten indiğimdeki his gibi değil, kısmen ılık. Bu arada biz içeride neyle ısındık? Soba mı kalorifer mi vardı, hiç hatırlamıyorum.

Minibüse şoförle aynı anda yürüyoruz. Turistler, barakadan çıkan diğer yolcular da birer ikişer geliyorlar. Yarım saat sonra Amasra’da olacağız. Bakalım eski beldemi nasıl bulacağım?

MUTLULUK

Aile Bakanlığı’nın on iki bin hanede yaptırdığı anket sonucunda katılımcıların yüzde altmışı mutlu olduğunu söylemiş. Ara durumlar, çekimser kalanlar falan hayli çok. Açıkça mutsuz olduğunu belirtenlerin oranı ise yüzde ikiyi bile bulmuyor. Bunu öğrendiğim andan itibaren Türk halkını çoğunlukla mutlu kılan etmenleri düşünmeye başladım. Önce bilgilenmek istedim tabii, yorum aradım; bir televizyon kanalında başka bir anketçiyle yapılan söyleşi dışında ne görsel ne de yazılı medyada sosyolojik bir değerlendirme bulamadım. Yaşım elverse tekrar üniversite sınavına girip sosyoloji bile okuyabilirim. O kadar merak ettim. Sonuçta yazarak anlamaya çalışmanın şu şaşkın beynime iyi geleceğine karar verdim.

Ülkemizde maddi güçsüzlük içinde olanların elli milyona dayandığını, yüksek işsizlik oranını, hapishanelerin dolup taştığını, çocukların eşit fırsatla eğitim göremediğini, okullaşmadaki göreceli artışa rağmen eğitim kalitesi açısından dünyanın sondan beşinci ülkesi olduğumuzu, kadınlara şiddet ve tacizin yaygınlaştığını, etnik kavgaları, mezhep çekişmelerini, trafik kazalarındaki dünya birinciliğimizi, yüzde on beş engelli vatandaşın genelde evlerin arka odalarında kilitli tutulduklarını, çocuk istismarlarını, gençlerin geleceğe karamsar baktıklarını falan biliyorum. Türkiye çalkalanıp duruyor. Dışa bağımlılık had safhada. Neredeyse üzerinde yürüdüğümüz kaldırımlar bile satışa çıktı; Telekom, Tekel, limanlar satıldı. Daha saymayacağım, sinirleniyorum. Bu durumda insanların yüzde altmışı mutlu, yüzde otuz sekizi ise en azından mutsuz değil!

Serinkanlı olacağım. ‘Mutluluk nedir?’ diye sorarak başlamak en iyisi. Bedensel ve ruhsal açıdan sağlıklı, hem kendisi hem çevresiyle uyum içinde, temel gereksinimlerini karşılamış, bireysel gelişme olanaklarını yakalamış, benliğine ve içinde yaşadığı toplumun bireylerine güvenen, saygınlığını hisseden, seven, verici olan, yarınına umutla bakan kişi mutludur. Elbette bu benim fikrim. Anlaşılan ezici çoğunluk aynı kanıda değil.

Bir ev kadını düşünüyorum. On yaşından itibaren ağabeyi gibi sokakta oynamaması gerektiği belletilmiş, güzel yemek yapmayı öğrenmiş, okuldan eve – evden okula derken liseyi bitirmiş, hoşlandığı, işi gücü yerinde bir gençle evlendirilmiş, biri kız diğeri erkek iki çocuk doğurmuş. On sekiz yıldır ailesiyle yoğruluyor, yaz tatiline gidebiliyor, evi var, hali vakti yerinde. İçinde yaşadığı toplum onu yeterli ve değerli buluyor, mali gücü ortalamanın üzerinde. Peki, kendisi? Kocasını ne kadar seviyor? O çok hoşlandığı delikanlı beklentilerini ne derece karşıladı? Çocuklarının okul gereksinimleri ve haytalıkları dışında konuşuyorlar mı? Kaçınılmaz akraba görüşmeleri haricinde ortak arkadaşları var mı? Koca maça giderken, arada erkek erkeğe toplantılar yaparken o hangi yakın arkadaşlarıyla görüşebiliyor? Evdeki musluğu tamir edebiliyor veya telefon edip tamirci çağırabiliyor mu yoksa bu işi halletmesi için kocasını mı arıyor? Neden menü hep evdekilerin istekleri doğrultusunda hazırlanıyor da örneğin onun burnunda tüten ama diğerlerinin tercih etmediği bamya hiç sofraya gelmiyor? Kocasıyla iki haftada bir kez on dakikalığına yaşadığı cinsellikten memnun mu? Bunu hiç karşılıklı konuşuyorlar mı? Elektrik, su parası otomatik ödemeden çıkarsa ve kocası hastalanırsa kayınbiraderini mi devreye sokacak? Bireyselliği olmadan, kendisinin şu hay huy dışında ne yapabileceğini bilmeden nasıl mutluyum diyebiliyor?

Bir iş kadını düşünüyorum. Erkek kardeşlerinin oyunlarına katılması on beş yaşından sonra ikna yöntemiyle engellenmiş ama flörtlerine pek ses çıkartılmamış. Okumuş, üniversiteye gitmiş, iş bulmuş, sınıf arkadaşıyla evlenmiş. Bir oğlu olmuş. On iki yıldır hem çalışıyor, hem evine bakıyor. Kocasının işleri yoğun, artık pek görüşemiyorlar. Çocuksa bakıcıyla ya da okulda; onu da pek sık göremiyor. Yine de işler bitmiyor. Akşam sekiz civarında eve geliyor; oğlan yemeğini yemiş, bilgisayar başında. Yatılı kadını denetliyor, arkadaşlarıyla telefonlaşıp ‘çok iyiyim, BMW’mi değiştirdim, yenisi tam otomatik, en yakın fırsatta brunch’a gidelim’ diyor, televizyonun karşısında uyukluyor, çoğu zaman kocası gelmeden yatıp uyuyor. Otomatiğe bağlanmış hayatında mutluluğu nasıl tanımlayabiliyor?

Bir köylü kadın düşünüyorum. On dördünde evlendirilmiş. Kocası on dokuz yaşındaymış o zaman, askere gidecekmiş. İçini gıcıklayan yakışıklı delikanlı zifaf gecesi amansızca üstelik defalarca üstüne abanınca çok korkmuş, canı yanmış, ondan o anda soğumuş ama kimselere söyleyememiş. Dört çocuk doğurmuş, üçü erkek, biri kız. Daha fazla olmasın diye gizlice spiral taktırmış; günah söylemiyle zorla çıkartmasınlar istiyor. Kaynanası ve kayınpederiyle oturuyor. Kocası onu kendince seviyor, anasının sövmesine olmasa da dövmesine izin vermiyor, haftada üç kez arzuluyor. Oysa adamın altında kıpırdamadan yatıp bir an önce bitmesini bekliyor. Sabah beşte kalkıp çalışmaya başlıyor, akşam yatağa girinceye kadar işi tamamlanmıyor. Hatta yattıktan sonra da. Banyo suyunu ısıtmak onun görevi. Tüm gücünü dayanabilmek için harcıyor, başka bir şey düşünecek hali yok. Çocukları eğitimsizse de sağlıklı. Bunun için mi mutlu acaba?

Kente gelip gecekondu yapmış, tapusunu almış, ailesinin güvencesini sağlamış bir erkek düşünüyorum. Karısı temizliğe gidiyor, kendisi takside şoför olarak çalışıyor. Kazançları vergisiz üstelik iyi sayılır. Üç çocuğu var, hepsi okuyor. Karısını kendi seçip istetti; köylüsü. Güzel kadın, onu seviyor ama yatak ve çocuklar hariç paylaştıkları bir şey yok. Hatta onu tanımıyor sayılır. Hangi rengi sever, çiçekten hoşlanır mı, yaptığı şakaları beğeniyor mu? Hiçbir fikri yok, umursamıyor da. Daha doğrusu böyle şeylere kafa yormuyor. Kadın namuslu, bu yeterli. Çocuklar küçük daha, yaşları da birbirine yakın, azıyorlar. Gürültü etmesinler diye azarlıyor, bazen bir iki tokat vuruyor. Arada onları gezdiriyor, dondurma alıyor. Yazın ayda bir falan pikniğe gidiyorlar. Düğünde, oğlanın sünnetinde gelen altınları biriktirdiler; karısı tutumlu. Araba alacaklar. Kendisini iyi hissediyor, aile reisi!

Bir erkek düşünüyorum, altmışını geçmiş, emekli. Belirgin bir hastalığı yok, sağlığı yerinde. Küçük bir evi var, başını sokmuş. Otuz sekiz yıllık evli, üç çocuğunu büyütmüş, ikisini evlendirmiş. Küçük de başka kentte iş bulup evden ayrılmış zaten. İki torunu var, biri kızından diğeri oğlundan. Arada getirip bırakıyorlar, onları gezdiriyor. Karısıyla baş başa kalmak istemiyor, çok dırdır ettiğini düşünüyor. Birinin yaptığı her şey diğerine batıyor. Araya soğukluk gireli çok oldu, belki yirmi yıl ama idare ettiler işte; bunu başarı sayıyor. Maaş az, geçim zor fakat hanımın kirada evi var babadan kalma, destek oluyor. Karısı temiz üstelik iyi yemek yapar. Bulmacasını çözüyor, kumandayı asla kaptırmıyor, isteyince çıkıp yürüyüş yapıyor. Biraz canı sıkılıyorsa da doğal kabul ediyor; kenara çekildi, eski memuriyetindeki gibi sabahtan akşama onu meşgul edecek bir işi kalmadı. Zaten büroda da sıkılırdı. Çok sıradan bir işti yaptığı, hiç benimsememişti ama değiştirmeyi düşünmedi. Zaman nasıl da akıp gitti diye hayıflanıyor. Başka derdi pek yok.

Bir genç düşünüyorum. Erkek, henüz on dokuz yaşında. Bu yıl istediği bölüm olmasa da üniversiteyi kazandı, hem de büyük kentte. Baba evinden çıkacak, yurtta kalacak. Heyecanlı. Kazandığı fakülteyi bitirince nasıl bir iş bulacağını hatta iş bulup bulamayacağını bilmiyor ama pek önemsemiyor. Şu anda gideceği kenti düşünüyor. Yeni arkadaşları olacak, kızlarla tanışacak, spor yapacak. Ailesi nasılsa para verecek, eksiklerini karşılayacak. İsteyerek dünyaya gelmedi ya, görevleri. Annesinin yemeklerini özleyecek ama o kadar olur. Arada gelir zaten, hem kirli çamaşırlarını da getirir. Babası öğüt verir, ‘kötülüğe bulaşma, içkiden uzak dur’ der, belki uzatır fakat o katlanır. Yeter ki kendi hayatı olsun, nasıl olursa olsun!

Bir genç kız düşünüyorum, on sekizinde, nişanlı, kasabalı. Bir yıl öncesinden çoğu arkadaşı nişanlanmıştı, evde kalacağı korkusu içini sarmıştı. Şimdi memnun. Nişanlısı otuz yaşında, akraba, çocukluğundan beri tanıyor, beğeniyor. Esnaf; ona iyi bakacak. Lise ikiden ayrıldı, okumayacak. Hem okuyup da ne oluyor ki? Evinin kadını olur, gerekirse dükkanda kocasına yardım eder, geçinip giderler. Annesinden çok şey öğrendi; kocasını idare etmek için nasıl suyuna gitmesi gerektiğini biliyor. Babası az sinirli adam değil, gene de annesinin bir dediğini iki etmez. Çamaşır makinesi bozulunca ustaları seferber eder, yaptırır, arada ırmak kenarındaki aile çay bahçesine götürür, hiç dövmez… O da becerecek. Üstelik kendi evi olunca babaannesine bakmaktan da kurtulacak. Hep birlikte oturdular, huysuz kadındı. Sonunda yaşlandı, aklını yitirdi. Ocağı açık bırakıyor, hırsızlar altınlarımı çaldı diyor, evden kaçıp gidiyordu. Arka odaya kilitlediler. Avaz avaz bağırıp pisliğiyle oynamaya başladı. Odayı temizlemek onun göreviydi, artık bu işi iki yaş küçük kız kardeşi üstlenecek. İyi olur, bundan sonra şımarıklık neymiş, görür. Sevinecek çok şeyi var.

Bunlar ülkemizin ‘düzgün’ ailelerinin insanları. Bir de şu yüzde elli beş kayıt dışı ekonomiyi yaratan diğerleri var. Çalıştıkları mekanlardan işyeriyse en masumu kalem, defter, çay, şeker, evse et, peynir, yağ, giysi alıp götürenler, pazarda kesekağıtlarına çürük domates dolduranlar, küflenmiş peynirleri eritip taze kaşar diye satanlar, sahte içki üretip milleti kör edenler, evlerini akrabalarının üstüne geçirip belediyeden yardım, devletten yeşil kart alanlar, üç kadınla imam nikahlı yaşayıp on dokuz çocuk sahibiyim diye övünen ve erkek olan onunu bebekkenden korucu yazdıranlar, hemşerisinin gasp ettiği başkasına ait arsada otopark bekçiliği yapanlar, oy vaadiyle gecekondusuna tapu alıp üstüne altı kat çıkanlar, dilenciler, tefeciler, falcılar, büyücüler, cinci hocalar, cenazelerdeki profesyonel ağıtçılar… Çok sayabilirim ama yeter bu kadar.

Son olarak yerine hakkıyla gelmeyenler ve yerinin hakkını veremeyenler var. Bunlar okumuş yazmış kesim elbette. Koro halinde hangi iktidar gelirse onu destekleyen basın mensupları, hiç ders vermedikleri ve vermeyecekleri fakültelere bir günlüğüne gidip profesör olan hocalar, ‘aman sürerler sonra’ diye gözleri önünde konu anlatmaktan başka özelliği olmayan üniversite öğretim üyeleri, tartışmalar sırasında mevcut yönetimi yermekte birinci ama onların yandaş şirketlerinde bol kazançlarla çalışmakta sakınca görmeyen meslek sahipleri, ‘emirleri yerine getiriyorum’ diye işkence yapan hapishane müdürleri, komiserler, dili güzel kullandığı halde suya sabuna dokunmayan yazarlar, onları alkışlayan yayınevi editörleri, sıradan pop müziğinde karar kılıp meşhur olan değerli opera sanatçıları, uyuşturan televizyon dizilerinde oynayan tiyatrocular, meslek odalarının seçimine gitmeye üşenen doktorlar, mühendisler, mimarlar, eczacılar…

Tüm saydıklarım ve saymaya dilimin varmadıkları bu ülkenin vatandaşları. Şu on iki bin hanede böyleleri yoktu da nasıl insanlar vardı acaba? Diyelim ki çok kötümserim, anketçiler böyle tiplere hiç rastlamadılar. Peki, bunlarla yan yana, aynı apartmanda, mahallede, köyde, kentte yaşayanlara da mı rastlamadılar? Kimse yanındakinin ne olduğunu bilmiyor, suskunluğundan, baskısından, haksız kazancından, zulmünden, boş vermişliğinden, ezikliğinden rahatsız olmuyor mu? Bunca insan nasıl mutlu olur?

Bireyselliğini kazanamamış, biat kültürünün egemenliğindeki toplumların bireyleri ait olabildikleri oranda mutlu oluyorlar herhalde. Bir de alabildiğine bencil davranabildiklerinde. Hırslarını denetimsizce sergilediklerinde, başkalarını kendi yetersizlikleri ve eziklikleri ölçüsünde ezdiklerinde yastığa başlarını rahat koyuyorlar. Sevgi ve saygı mı? Bu çok daha uzun başka bir yazının konusu bence.

Aynı ankette hiç kitap okumayanların oranının sadece yüzde kırk dört olduğu belirtilmiş. Bu konuda iki yıl kadar önce psikiatristin birinden dudağımı uçuklatan bir monolog dinlemiştim. Adam gerilerek karısının gerçeklikten uzaklaşmasını önlemek için kitap okumasını engellediğini, kendisininse yıllardır tek bir kitap okumadığını söylemişti. Şaşkınlıktan verecek yanıt bulamamıştım. Başka dünyalara girip çıkmaktan, farklı bakış açılarıyla karşılaşmaktan, etkileşimde bulunmaktan korkan ‘sözde’ aydınlar! Ortalama vatandaşınsa doğru söylemediğinden eminim (yine de saklama gereğini duyduklarına göre seçimlerinde utanılacak bir şey olduğunu fark etmişler demektir). Ülkemizde herhangi bir konuda altı ayda bir kitap okuyanların oranının yüzde yirmiyi geçtiğini bana kanıtlasınlar, araştırmacıların ellerinden öpeceğim.

Ümidim yüzde ikide yani mutsuzlarda. Gergedanlaşamayanlarda. Ionesco’yu saygıyla anıyorum. İstanbul tiyatro festivalinde Gergedan’ı bir kez daha izleyeceğim.